Sashe na 7: Tafiyar Bulus ta Ƙarshe da Kammala Kundin Littattafan Nassi
Daga farkon tafiyar Bulus ta biyar kuma ta ƙarshe zuwa kammala kundin littattafan dukan Nassi, tare da taƙaitaccen bayani game da tarihin ikilisiyar Kirista har zuwa yanzu.
Bulus Ya Rubuta wa Ibraniyawa
Bulus, sa'ad da yake jiran Timoti a Italiya, ya rubuta wasiƙar zuwa ga Ibraniyawa, wadda take mabuɗin fahimtar Tsohon Alkawari. Ya rubuta ta domin ya tabbatar wa Yahudawa daga Nassinsu cewa Kiristi mutum ne kuma Allah ne, yana yin kafara da roƙo a madadin mutane, da cewa bishara ta fi Shari'a, ya kuma bayyana ainihin manufa da tsarin abubuwan da Musa ya kafa.
62 bayan haihuwar Almasihu
Biblica® Open Hausa Contemporary Bible™ (OHCB)
Dukan Wahayin Biyu Daga Allah Ɗaya Suke
Bulus ya fara da tabbatar da cewa Allah ɗaya ne ya ba da wahayin Yahuda da na Kirista, ya kuma kammala da cewa saboda haka dole ne su jitu, su kuma bayyana ma'anar juna. An bayyana cewa bishara ta fi, domin Ɗan Allah da aka yi alkawarinsa, wanda aka naɗa magājin kome, ne ya ba da ita. Shi ne ɗaukakar Uba Maɗaukaki marar ganuwa da aka bayyana, da kuma kamanninsa da suka ɗauki jiki, kuma yana riƙe da dukan halittu ta ikonsa. Bayan ya miƙa kansa hadayar kafara domin zunuban ɗan Adam, ya koma cikin yanayinsa na ɗan Adam zuwa ga ɗaukakar da yake da ita tare da Uba a yanayinsa na Allah kafin a halicci duniya.
1 A dā Allah ya yi wa kakanni-kakanninmu magana ta bakin annabawa a lokuta dabam-dabam da kuma a hanyoyi iri-iri, 2 amma a waɗannan kwanaki a ƙarshe ya yi magana da mu ta wurin Ɗansa, wanda ya naɗa magājin dukan abubuwa, wanda kuma ta wurinsa ya halicci duniya. 3 Ɗan shi ne hasken ɗaukakar Allah, shi ne kuma ainihin kamanninsa, yana riƙe da dukan abubuwa ta wurin kalmarsa mai iko. Bayan ya yi tsarkakewa don zunubai, sai ya zauna a hannun daman Maɗaukaki a sama.
Ɗan Ya Fi Mala'iku Girma
Don ya tabbatar da hujjarsa cewa Kiristi ya fi dukan halittattun abubuwa, Bulus ya bayyana cewa Ɗan Allah yana da halin Allah, wanda ya bambanta da yanayin mala’iku kuma ya fi shi. Sunansa ya fi nasu ta wurin gādo, ko haƙƙin da yake da shi bisa ga yanayinsa (Zabura 2:2). Mala’iku suna yi masa sujada (Zabura 97:7), su kuwa masu yi masa hidima ne na ruhaniya da bayinsa (Zabura 104:4). Mulkinsa ya mamaye duniyoyin biyu kuma yana dawwama har abada. Saboda ƙaunarsa ga adalci, wadda ya nuna ta wurin zama mutum da mutuwarsa, an shafe shi a yanayinsa na mutum da baiwoyin Ruhu Mai Tsarki fiye da dukan annabawa, firistoci, da sarakunan da suka gabace shi, kuma ya haɗa waɗannan matsayi uku a kansa. Don ya ƙara tabbatar da fifikon Kiristi, ya kuma kawar da kuskuren tunanin cewa mala’iku sun taimaka wajen halittar duniya, Bulus ya tabbatar da kalmomin Dawuda (Zabura 102:25–27) cewa Kiristi ne ya halicci sammai da ƙasa. Zai kawar da su ya musanya su da sababbin sammai da sabuwar ƙasa, amma shi zai kasance marar canji, ainihinsa kuma zai kasance ɗaya har abada. Kiristi ya fi mala’iku, domin Uba da kansa bai ba ko ɗaya daga cikinsu matsayin Ɗan (Zabura 110:1) da mulkin kome ba: su ruhohi ne masu hidima, suna ƙarƙashinsa, kuma yana amfani da su domin amfanin ’yan adam.
4 Ta haka yake da fifiko a kan mala’iku kamar yadda sunan da ya gāda ya fi nasu fifiko.
5 Gama ga wane daga cikin mala’ikun Allah ya taɓa cewa,
“Kai Ɗana ne;
yau na zama Uba a gare ka”?
Ko kuwa,
“Zan zama Ubansa,
shi kuma zai zama Ɗana”?
6 Haka kuma, sa’ad da Allah ya kawo ɗan farinsa a duniya ya ce,
“Bari dukan mala’ikun Allah su yi masa sujada.”
7 Da yake magana game da mala’iku kuwa ya ce,
“Ya mai da mala’ikunsa iska,
bayinsa kuma harsunan wuta.”
8 Amma game da Ɗan ya ce,
“Kursiyinka, ya Allah, zai kasance har abada abadin,
adalci kuma zai zama sandan mulkinka.
9 Ka ƙaunaci abin da yake daidai, ka kuma ƙi mugunta;
saboda haka Allah, Allahnka, ya ɗora ka a bisan abokan zamanka,
ta wurin shafan da ya yi maka da man farin ciki.”
10 Ya kuma ce,
“Tun da farko, ya Ubangiji, ka kafa tushen duniya,
sammai kuma aikin hannuwanka ne.
11 Su za su hallaka, amma kai kana nan;
dukansu za su tsufa kamar riga.
12 Za ka naɗe su kamar mayafi,
kamar riga za su sauya.
Amma kai ba za ka canja ba,
shekarunka kuma ba za su taɓa ƙarewa ba.”
13 Ga wane daga cikin mala’iku Allah ya taɓa cewa,
“Zauna a hannun damana,
sai na sa abokan gābanka
su zama matashin sawunka”?
14 Ashe, dukan mala’iku ba ruhohi masu hidima ba ne da aka aika don su yi wa waɗanda za su gāji ceto hidima?
Gargaɗi a Kula da Bishara
Da yake amfani da hujjar da ya gabatar a baya, Bulus ya nuna cewa bisharar Kiristi tana bukatar matuƙar kulawa da biyayya. Daga hukuncin da aka yi wa Isra’ilawa na dā waɗanda suka kauce, ya kammala cewa waɗanda suka kauce wa bishara za su fuskanci hukunci mafi tsanani. Domin bisharar ta ba da bege mafi girma na ceto. Kiristi da kansa ne ya fara bayyana ta, daga baya kuma manzanni waɗanda suka karɓe ta daga gare shi suka tabbatar da ita ga ’yan adam, Allah kuma yana ba da shaidarsa ga gaskiyarta ta wurin mu’ujizai da baiwoyin Ruhunsa Mai Tsarki. Wannan shaida ta fi ta mala’iku, domin duniya mai zuwa, wadda bishara ta yi alkawarinta, ba a sa ta ƙarƙashin mala’iku ba, sai dai ƙarƙashin Kiristi.
1 Dole mu ƙara mai da hankali sosai ga abubuwan da muka ji, don kada mu kauce. 2 Gama in saƙon da aka faɗi ta bakin mala’iku ya zama tabbatacce, kuma kowane ƙeta umarni da rashin biyayya suka karɓi sakamakonsu da ya dace, 3 yaya za mu tsira in muka ƙyale irin wannan babban ceto? Wannan ceto, wanda Ubangiji ne ya fara sanar, aka kuma tabbatar mana ta bakin waɗanda suka ji shi. 4 Allah shi ma ya shaida ta wurin alamu, abubuwan banmamaki da mu’ujizai iri-iri, da kuma baye-bayen Ruhu Mai Tsarki da aka rarraba bisa ga nufinsa.
5 Ba ga mala’iku ba ne ya sa su yi mulkin duniya mai zuwa, wanda muke magana a kai ba.
An Sa Kiristi Ya Zama Ƙasa da Mala’iku
Da yake nuni ga ƙalubalen da malaman Yahuda suka kawo game da kasancewar Kiristi Allah, Bulus ya tabbatar daga kalmomin wahayi na Allah (Zabura 8:4–6) cewa an riga an annabta cewa shi da yake Allah zai ziyarci mutum kuma a sa ya zama ƙasa da mala’iku, domin a sa kome a ƙarƙashinsa. A yanzu ba dukan abubuwa ne suke ƙarƙashinsa ba, domin ba a riga an rinjayi mugayen mutane da mala’iku ta wurin ikonsa ba. Amma Yesu, a siffar mutum, ya ɗanɗana mutuwa domin kowa, kuma an naɗa masa kambin ɗaukaka da daraja. Waɗannan sun isa su tabbatar cewa ikonsa zai yi nasara a ƙarshe.
6 Amma akwai wani wurin da wani ya shaida cewa,
“Mene ne mutum, da kake tuna da shi,
ɗan mutum da kake kula da shi?
7 Ka sa shi ƙasa kaɗan da darajar mala’iku;
ka naɗa shi da ɗaukaka da girma,
8 ka kuma sa kome a ƙarƙashin ƙafafunsa.”
Ta wurin sa kome a ƙarƙashinsa, Allah bai bar wani abu da bai sa a ƙarƙashinsa ba. Duk da haka a yanzu ba mu ga kowane abu a ƙarƙashinsa ba. 9 Sai dai muna ganin Yesu, wanda aka mai da shi ƙasa kaɗan da darajar mala’iku, yanzu kuwa an naɗa shi da ɗaukaka da girma domin yă sha wahalar mutuwa, domin ta wurin alherin Allah yă ɗanɗana mutuwa saboda kowa.
Dalilin da Ya Sa Kiristi Ya Ɗauki Yanayinmu
Bulus ya nuna amfanin da zuwan Kiristi cikin jiki da mutuwarsa suka kawo. Wannan ita ce hanyar da Allah ya ƙaddara don fansar mutum, domin mai tsarkakewa, wato mai yin kafara, da waɗanda ake tsarkakewa su kasance da yanayi ɗaya. Saboda haka, kamar yadda Dawuda ya annabta (Zabura 22:22, 26), ba ya jin kunyar kiransu ’yan’uwa. Ta wurin zuwansa cikin jiki, an kawo ’yan’uwansa cikin sabuwar dangantaka da Uba ɗaya na sama, kamar yadda Ishaya ya annabta (Ishaya 8:18). Tun da yaran da Kiristi zai ceci masu mutuwa ne, Kiristi, wanda zai mutu dominsu, dole ne ya zama da yanayi ɗaya da su. A matsayinsa na wakilinsu, zai kayar da Iblis, wanda yake da ikon kawo zunubi da mutuwa a kan dukan ’yan adam, ya kuma ’yantar da su daga bautarsa. Domin bai kama mala’iku don ya fanshe su ba, amma ya ceci zuriyar Ibrahim daga hallaka. Ya dace a mai da Kiristi kamar ’yan’uwansa, domin ya zama babban firist mai aminci cikin al’amuran Allah, yana kiyaye dokokinsa, bautarsa, adalcinsa, da jinƙansa, a lokaci guda kuma yana yin kafara domin mutane. Yana ’yantar da su daga mugunta da ikon zunubi, yana kuma samar musu gādo na sama ta wurin jininsa. Tun da shi da kansa ya jimre wa gwaje-gwaje da wahalar yanayin mutum, ya fi iya taimakon waɗanda ake gwadawa, da kuma yin hukunci a kan rauninsa da gazawarsa. Abin da wannan ya nuna shi ne cewa zuwansa cikin jiki da mutuwarsa ba hujja ba ne cewa ya gaza annabawa ko mala’iku: ya ɗauki yanayin mutum domin fansar mutum, ba tare da kasancewarsa Allah ta ragu da kome ba.
10 Ta wurin kawo ’ya’ya masu yawa zuwa ga ɗaukaka, ya dace cewa Allah, wanda dominsa da kuma ta wurinsa ne kome yake kasancewa, ya sa tushen cetonsu yă zama cikakke ta wurin shan wahala. 11 Da shi wanda yake tsarkake mutane da kuma su waɗanda ake tsarkakewa duk ’yan iyali ɗaya ne. Saboda haka Yesu ba ya kunyan kiransu ’yan’uwansa. 12 Ya ce,
“Zan sanar da sunanka ga ’yan’uwana;
a gaban jama’a zan rera yabonka.”
13 Har wa yau ya ce,
“Zan dogara gare shi.”
Ya kuma ce,
“Ga ni, da ’ya’yan da Allah ya ba ni.”
14 Da yake ’ya’yan suna da nama da jini, shi ma sai ya ɗauki kamanninsu na mutum domin ta wurin mutuwarsa yă hallaka wanda yake riƙe da ikon mutuwa, wato, Iblis 15 ya kuma ’yantar da waɗanda dukan rayuwarsu tsoron mutuwa ya riƙe su cikin bauta. 16 Gama tabbatacce ba mala’iku ne ya taimaka ba, sai dai zuriyar Ibrahim. 17 Saboda wannan dole a mai da shi kamar ’yan’uwansa ta kowace hanya, domin yă zama babban firist mai aminci da mai jinƙai cikin hidima ga Allah, yă kuma miƙa hadayar sulhu saboda zunuban mutane. 18 Domin shi kansa ya sha wahala sa’ad da aka gwada shi, yana iya taimakon waɗanda ake yi wa gwaji.
Kiristi Ya Fi Musa Girma
Bayan ya tabbatar da cewa Kiristi ya fi mala’iku, Bulus yanzu ya nuna cewa, a matsayinsa na manzo da babban firist na sabon alkawari, ya fi Musa da Haruna, manzanni da manyan firistoci na tsohon alkawari. Musa ya kasance mai aminci a kan gidan Allah (Ƙidaya 12:7), wato Isra’ilawa na dā, a matsayinsa na malami, mai ba da doka, da annabi. Ta wurin abubuwan da suke wakiltar abubuwan da za su zo da bukukuwan ibada, ya shaida Yesu Kiristi da bishararsa. Kiristi ya cancanci ɗaukaka fiye da Musa, domin shi ne Ubangiji da mai gina gidan da Musa bawa ne kawai a cikinsa. Kiristoci ne yanzu gidan Kiristi da iyalinsa, idan sun ci gaba da kasancewa cikin bangaskiya gare shi, kamar yadda Yahudawa masu biyayya suka kasance almajiran Musa da gidansa.
1 Saboda haka, ’yan’uwa tsarkaka, waɗanda suke da rabo a kiran nan na sama, ku kafa tunaninku a kan Yesu, manzo da kuma babban firist wanda muke shaidawa. 2 Ya yi aminci ga wanda ya naɗa shi, kamar yadda Musa ya yi aminci ga dukan gidan Allah. 3 An ga Yesu ya cancanci girma fiye da Musa, kamar yadda mai ginin gida ya fi gidan daraja. 4 Gama kowane gida yana da wanda ya gina shi, amma maginin dukan abu Allah ne. 5 Musa ya yi aminci a matsayin bawa cikin dukan gidan Allah, yana ba da shaida a kan abubuwan da za a faɗa nan gaba. 6 Amma Kiristi mai aminci ne kamar ɗa a gidan Allah. Mu kuwa gidansa ne, in muka tsaya gabanmu gadi da kuma begen da muke taƙama a kai.
Ku Yi Hattara da Zuciya Marar Bangaskiya
Bulus ya yi amfani da wannan hujja ga Ibraniyawa da kalmomin Ruhu Mai Tsarki (Zabura 95:7–11), waɗanda Dawuda ya faɗa wa Yahudawa na zamaninsa. Sa’an nan ya gargaɗe su su kula kada su ma su kasance da muguwar zuciya marar bangaskiya, wadda za ta kai su ga kauce wa bisharar Kiristi. Su ƙarfafa juna don kada zunubi ya ruɗe su, domin kada su fifita Masar a kan Kan’ana, ko bautar duniya a kan bauta wa Allah (Ƙidaya 14:3, 4). Waɗanda suka tsaya da ƙarfi cikin bangaskiya kaɗai ne za su iya samun albarkun bishara. Ya nuna daga faɗin Ruhu Mai Tsarki cewa dole ne su daure, su kuma kula da shi nan da nan: Ruhu yana kiransu yanzu ta wurin bishara, kamar yadda ya kira Isra’ilawa na dā (Ƙidaya 13:26; 14:1–31), don su shiga hutu. A lokacin akwai sauran mutane waɗanda suka ba da gaskiya, kamar yadda yake yanzu, kuma alkawuran Allah sun cika gare su. Waɗanda suka ƙi yin biyayya kuma ba su ba da gaskiya ba, bayan an nuna musu ikon Allah sau da yawa, an hana su shiga hutun Kan’ana da aka yi alkawarinsa ta wurin rantsuwa saboda rashin bangaskiyarsu (Yoshuwa 5:6), suka kuma mutu a jeji (Ƙidaya 14:29). A nan Bulus yana nuni da cewa zuriyar Ibrahim ta jiki sun zama magādan yarjejeniyarsa ne ta wurin bangaskiya kaɗai.
7 Kamar dai yadda Ruhu Mai Tsarki ya ce,
“Yau, in kuka ji muryarsa,
8 kada ku taurare zukatanku,
yadda kuka yi a tawayen nan,
a lokacin gwaji a hamada,
9 inda kakanninku suka gwada ni, suka kuma gwada ni,
ko da yake a cikin shekaru arba’in sun ga abin da na yi.
10 Shi ya sa na yi fushi da wancan zamani,
na kuma ce, ‘Kullum zukatansu a karkace suke,
ba su kuma san hanyoyina ba.’
11 Saboda haka na yi rantsuwa a cikin fushina,
‘Ba za su taɓa shiga hutuna ba.’ ”
12 Ku lura fa, ’yan’uwa, cewa kada waninku yă kasance da zuciya mai zunubi marar bangaskiya da takan juye daga bin Allah mai rai. 13 Sai dai ku ƙarfafa juna kullum, muddin akwai lokacin da ana ce da shi Yau, don kada waninku yă zama mai taurin zuciya ta wurin ruɗun zunubi. 14 Mu masu tarayya ne da Kiristi idan mun riƙe bangaskiyarmu da ƙarfi daga farko har zuwa ƙarshe. 15 Kamar yadda aka faɗa cewa,
“Yau, in kuka ji muryarsa,
kada ku taurare zukatanku
kamar yadda kuka yi a tawayen nan.”
16 Su wane ne suka ji suka kuma yi tawaye? Ba su ne duk waɗanda Musa ya bi da su daga Masar ba? 17 Da su wane ne kuwa ya yi fushi har shekaru arba’in? Ba da waɗanda suka yi zunubi, waɗanda suka mutu a hamada ba? 18 Kuma ga su wane ne Allah ya rantse cewa ba za su taɓa shiga hutunsa ba, in ba ga marasa biyayyan nan ba? 19 Saboda haka mun ga cewa ba su iya shiga ba, saboda rashin bangaskiyarsu ne.