Paulu Tún Kọ̀wé sí Timotiu
Paulu, tí ó ń retí pé ikú yóò dé láìpẹ́, kọ lẹ́tà rẹ̀ kejì sí Timotiu. Gẹ́gẹ́ bí ogún ìkẹyìn tí ó fi sílẹ̀ fún un, ó rọ Timotiu láti fi ìṣòtítọ́ ṣe ojúṣe rẹ̀ ní gbogbo ìgbà ìyapa kúrò nínú ìgbàgbọ́, inúnibíni àti ìyapa.
65 lẹ́yìn ìbí Kristi
Biblica® Open Yoruba Contemporary Bible™ (OYCB)
Paulu Tún Kí Timotiu 65 tàbí 66 lẹ́yìn ìbí Kristi
Ní ọ̀rọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀, Paulu tẹnu mọ́ àṣẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aposteli, ó sì kéde pé òun ní ìrètí ìyè àìnípẹ̀kun nípasẹ̀ Jesu Kristi, kì í ṣe nípasẹ̀ Òfin Mose.
1 Paulu, aposteli ti Jesu Kristi nípa ìfẹ́ Ọlọ́run, gẹ́gẹ́ bí ìlérí ìyè ti ń bẹ nínú Kristi Jesu,
2 Sí Timotiu, ọmọ mi olùfẹ́ ọ̀wọ́n:
Oore-ọ̀fẹ́, àánú àti àlàáfíà láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run Baba wa, àti Kristi Jesu Olúwa wa.
Paulu Dúpẹ́ Lọ́wọ́ Ọlọ́run fún Ìgbàgbọ́ Timotiu
Paulu dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run, ẹni tí ó ń jọ́sìn gẹ́gẹ́ bí àwọn baba ńlá rẹ̀ ti ṣe, pé òun ń rántí Timotiu nígbà gbogbo nínú àdúrà òun. Ó rántí omijé Timotiu nígbà tí wọ́n pínyà, tàbí, gẹ́gẹ́ bí àwọn kan ṣe rò, nígbà tí Paulu kọ́ ọ ní ìgbàgbọ́ Kristiani. Ó tún dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run fún ìgbàgbọ́ àtọkànwá Timotiu, tí ó gbà lọ́wọ́ àwọn baba ńlá rẹ̀. Ó pè é láti mú àwọn ẹ̀bùn Ẹ̀mí Mímọ́ dàgbà nípa lílò wọ́n láti gbèjà ìhìnrere ní gbogbo ìgbà tí ó bá yẹ. Nítorí bí Kristi ti fi ẹ̀mí ìgboyà àti ọgbọ́n fún àwọn olóòtítọ́ ọmọlẹ́yìn rẹ̀, Timotiu kò gbọdọ̀ tijú òtítọ́, tí í ṣe ẹ̀rí Kristi, tàbí tijú Paulu, ẹlẹ́wọ̀n rẹ̀ (gẹ́gẹ́ bí àwọn olùkọ́ tí ń fa ènìyàn sí àṣà àwọn Júù ti ń ṣe), ṣùgbọ́n kí ó pín nínú ìjìyà ìhìnrere bí agbára tí a fi fún un bá ti gbà á láyè tó. Ọlọ́run, lẹ́yìn tí ó ti gba gbogbo ènìyàn là kúrò nínú ìparun ẹ̀ṣẹ̀, ti pè wọ́n láti di àwọn ènìyàn àyànfẹ́ rẹ̀, nípa oore-ọ̀fẹ́ àti ojúrere rẹ̀ tí a kò sanwó fún, èyí tí a ti pinnu láti ìbẹ̀rẹ̀ ayé ṣùgbọ́n tí a fi hàn nísinsìnyí nípasẹ̀ Jesu Kristi. Kristi ti sọ ikú di aláìlágbára, nípa ìyè àìnípẹ̀kun ọkàn lẹ́yìn ikú àti àìdíbàjẹ́ ara lẹ́yìn àjíǹde, àwọn ohun tí a fi hàn nínú òun fúnra rẹ̀. Paulu sọ̀rọ̀ nípa bí Ọlọ́run ti yàn án gẹ́gẹ́ bí aposteli, láti kọ́ àwọn aláìkọlà ní ẹ̀kọ́ ìgbàlà. Àwọn inúnibíni rẹ̀, ti àtẹ̀yìnwá àti ti ìsinsìnyí, nítorí èyí kò tíì mi ìgbàgbọ́ rẹ̀ nínú Kristi tìtì.
3 Mo dá ọpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run, ẹni tí èmi ń sìn pẹ̀lú ẹ̀rí ọkàn mímọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn baba mi ti í ṣe, pé ni àìsimi lọ́sàn án àti lóru ni mo ń ṣe ìrántí rẹ nínú àdúrà mi. 4 Bí mo ti rántí omijé rẹ, bẹ́ẹ̀ ni mo ń fẹ́ láti rí ọ kí èmi kí ó lè kún fún ayọ̀. 5 Nígbà ti mo bá rántí ìgbàgbọ́ àìṣẹ̀tàn rẹ, èyí ti ó kọ́kọ́ ń bẹ nínú Loisi ìyá ńlá rẹ, àti nínú Eunike ìyá rẹ̀ àti, èyí tí ó dá mi lójú pé ó ń gbé inú rẹ̀ pẹ̀lú.
6 Nítorí ìdí èyí ni mo ṣe ń ran ọ létí pé kí ó máa rú ẹ̀bùn Ọlọ́run sókè èyí ti ń bẹ nínú rẹ nípa ìgbọ́wọ́lé mi. 7 Nítorí pé Ọlọ́run kò fún wa ni ẹ̀mí ìbẹ̀rù, bí kò ṣe ti agbára, àti ti ìfẹ́, àti ti ìsẹ́ra-ẹni ti ó yè kooro. 8 Nítorí náà, má ṣe tijú láti jẹ́rìí nípa Olúwa wa, tàbí èmi òǹdè rẹ̀; ṣùgbọ́n kí ìwọ ṣe alábápín nínú ìpọ́njú ìyìnrere nípa agbára Ọlọ́run, 9 ẹni ti ó gbà wá là, ti ó si pè wá sínú ìwà mímọ́—kì í ṣe nípa iṣẹ́ tí a ṣe ṣùgbọ́n nípasẹ̀ ète àti oore-ọ̀fẹ́ rẹ̀. Oore-ọ̀fẹ́ yìí ni a fi fún wa nínú Kristi Jesu láti ìpìlẹ̀ ayérayé, 10 ṣùgbọ́n tí a fihàn nísinsin yìí nípa ìfarahàn Jesu Kristi Olùgbàlà wa, ẹni ti ó pa ikú run, tí ó sì mú ìyè àti àìkú wá sí ìmọ́lẹ̀ nípasẹ̀ ìyìnrere. 11 Fún ti ìyìnrere tí a yàn mi láti jẹ oníwàásù àti aposteli àti olùkọ́. 12 Nítorí ìdí èyí ní èmi ṣe ń jìyà wọ̀nyí pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n ojú kò tì mí, nítorí èmi mọ ẹni tí èmi gbàgbọ́, ó sì dá mi lójú pé, òun lè pa ohun ti mo fi lé e lọ́wọ́ mọ́ títí di ọjọ́ náà.
Pa Ìhìnrere Mọ́, Kí O sì Sìn Bí Ọmọ Ogun
Paulu rọ Timotiu pé, láàárín ewu àti àtakò, kí ó di ètò ìgbàlà tí ó ti gbà lọ́dọ̀ rẹ̀ mú ṣinṣin, nípasẹ̀ ìgbàgbọ́ nínú Kristi àti ìfẹ́ sí i. Nípasẹ̀ Ẹ̀mí Mímọ́ tí ń gbé inú rẹ̀, ó gbọ́dọ̀ pa ìhìnrere tí a fi lé e lọ́wọ́ mọ́ ní mímọ́ kúrò nínú gbogbo ẹ̀kọ́ èké. Paulu fi bí ìdúróṣinṣin nínú ìgbàgbọ́ ti ṣe pàtàkì hàn nípa sísọ bí ọ̀pọ̀ Kristiani ní Asia ti kọ̀ ọ́ sílẹ̀ nítorí ẹ̀gàn àti ìyà rẹ̀ (2 Timotiu 4:16). Ó gbàdúrà pé kí Onesiforu, ẹni tí kò sẹ́ pé òun mọ̀ ọ́n, tí ó sì sìn ín nínú ẹ̀wọ̀n rẹ̀, gba èrè inú rere rẹ̀, kí ó sì rí àánú gbà lọ́dọ̀ Olúwa Jesu ní ọjọ́ ìdájọ́. Paulu tún rọ Timotiu pé kí ó lágbára nínú oore-ọ̀fẹ́, kí ó sì fi àwọn òtítọ́ tí ó ti gbà lọ́dọ̀ Paulu, tí ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí sì ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, lé àwọn ọkùnrin tí a ti dán ìṣòtítọ́ wọn wò lọ́wọ́, kí àwọn náà lè kọ́ àwọn ẹlòmíràn lẹ́yìn tí Paulu bá lọ. Bí ọmọ ogun tòótọ́, kò gbọ́dọ̀ fi ara rẹ̀ di àwọn iṣẹ́ ayé mú, kí ó lè ya ara rẹ̀ sí mímọ́ fún iṣẹ́ ìsìn Kristi. Nítorí ẹni tí ó bá ń díje nínú eré ìdárayá ní gbangba kò lè gba adé bí kò bá díje gẹ́gẹ́ bí òfin rẹ̀. Àgbẹ̀ gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ kí ó tó lè ní ìpín nínú èso ilẹ̀. Bákan náà, ìránṣẹ́ Kristiani gbọ́dọ̀ ṣe iṣẹ́ rẹ̀ ní ọ̀nà tí Kristi yàn, kí ó sì ṣiṣẹ́ kára nínú ọgbà àjàrà rẹ̀ nípa tẹ̀mí kí ó tó gba èrè tí a ṣèlérí. Paulu ní kí ó fara balẹ̀ ronú lórí àwọn nǹkan wọ̀nyí, ó sì gbàdúrà pé kí Olúwa fún un ní òye nínú gbogbo ọ̀ràn ẹ̀sìn.
13 Ohun tí ó gbọ́ láti ọ̀dọ̀ mi, pa a mọ́ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ẹ̀kọ́ rere nínú ìgbàgbọ́ àti ìfẹ́ Kristi Jesu. 14 Pa ohun rere ti a ti fi lé ọ lọ́wọ́ mọ́ nípa Ẹ̀mí Mímọ́ ti ń gbé inú wa.
15 Èyí ni ìwọ mọ̀ pé, gbogbo àwọn ti ó wà ni agbègbè Asia ti fi mí sílẹ̀, nínú àwọn ẹni tí Figeliu àti Hamogene gbé wà.
16 Kí Olúwa fi àánú fún ilé Onesiforu; nítorí ti ó máa ń tù mi lára nígbà púpọ̀, ẹ̀wọ̀n mi kò sì tì í lójú. 17 Ṣùgbọ́n nígbà tí ó wà ni Romu, ó fi ẹ̀sọ̀ wá mi, ó sì rí mi. 18 Kí Olúwa fi fún un kí ó lè rí àánú lọ́dọ̀ Olúwa ni ọjọ́ náà! Ìwọ tìkára rẹ sá à mọ̀ ọ̀nà gbogbo tí ó gbà ràn mí lọ́wọ́ ni Efesu.
2:1 Nítorí náà ìwọ ọmọ mi, jẹ́ alágbára nínú oore-ọ̀fẹ́ ti ń bẹ nínú Kristi Jesu. 2 Àwọn ohun ti ìwọ ti gbọ́ lọ́dọ̀ mi níwájú ẹlẹ́rìí púpọ̀, àwọn náà ni kí ìwọ fi lé àwọn olóòtítọ́ ènìyàn lọ́wọ́, àwọn ti yóò lè máa kọ́ àwọn ẹlòmíràn pẹ̀lú. 3 Ṣe alábápín pẹ̀lú mi nínú ìpọ́njú, bí ọmọ-ogun rere Jesu Kristi. 4 Kò sí ẹni tí ń jagun ti ń fi ohun ayé yìí dí ara rẹ̀ lọ́wọ́, kí ó lè mú inú ẹni tí ó yàn ni ọmọ-ogun dùn. 5 Ní ọ̀nà kan náà, bí ẹnikẹ́ni bá sì ń díje bí olùdíje, a kì í dé e ládé, bí kò ṣe bí ó bá parí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìlànà 6 Àgbẹ̀ ti ó ń ṣe làálàá ni ó yẹ láti kọ́kọ́ mu nínú àwọn èso. 7 Ronú lórí ohun ti èmi ń sọ; nítorí Olúwa yóò fún ọ lóye nínú ohun gbogbo.
Àjíǹde Ni Ìpìlẹ̀ Ìhìnrere
Paulu rọ Timotiu láti rántí pé ẹ̀kọ́ tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ ìhìnrere ni àjíǹde Jesu kúrò nínú òkú nínú ara ènìyàn rẹ̀, ní ìlòdì sí ẹ̀kọ́ Himeneu àti Filetu, tí wọ́n wàásù pé àjíǹde jẹ́ àpèjúwe lásán (2 Timotiu 2:18). Paulu ń jìyà nísinsin yìí nínú ẹ̀wọ̀n bí ọ̀daràn nítorí ìhìnrere. Ṣùgbọ́n níwọ̀n bí àwọn ọ̀tá rẹ̀ kò ti lè fi ìhìnrere dè ní ẹ̀wọ̀n, ó fi sùúrù fara da ohun gbogbo nítorí àwọn aláìkọlà, ìyẹn àwọn tí kì í ṣe Júù, kí àwọn náà lè rí ìbùkún ìgbàlà gbà. Nítorí ó dájú pé àwọn tí ó bá Kristi kú nínú ara yóò sì bá a wà láàyè nínú ògo, àwọn tí ó sì bá a jìyà yóò bá a jọba; ṣùgbọ́n àwọn tí ó sẹ́ ẹ nítorí ìbẹ̀rù, òun náà yóò sẹ́ wọn ní ọjọ́ ìdájọ́. Nítorí bí ènìyàn tilẹ̀ lè jẹ́ aláìṣòótọ́, Ọlọ́run dúró ṣinṣin nínú gbogbo ìlérí àti ìkìlọ̀ rẹ̀, kò sì lè ṣe ohun tí ó lòdì sí ara rẹ̀.
8 Rántí Jesu Kristi, ti ó jíǹde kúrò nínú òkú, láti inú irú-ọmọ Dafidi gẹ́gẹ́ bí ìyìnrere mi. 9 Nínú èyí tí èmi ń rí ìpọ́njú títí dé inú ìdè bí arúfin; ṣùgbọ́n a kò de ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. 10 Nítorí náà mo ń faradà ohun gbogbo nítorí àwọn àyànfẹ́; kí àwọn náà pẹ̀lú lè ní ìgbàlà tí ń bẹ nínú Kristi Jesu pẹ̀lú ògo ayérayé.
11 Òtítọ́ ni ọ̀rọ̀ náà,
bi àwa bá bá a kú,
àwa yóò yè pẹ̀lú rẹ̀.
12 Bí àwa bá faradà,
àwa ó sì bá a jẹ ọba.
Bí àwa bá sẹ́ ẹ,
òun náà yóò sì sẹ́ wa.
13 Bí àwa kò bá gbàgbọ́,
òun dúró ni olóòtítọ́,
nítorí òun kò lè sẹ́ ara rẹ̀.
Àwọn Olùkọ́ Bí Ohun Èlò Ọlá àti Àìlọ́lá
Paulu pàṣẹ fún Timotiu pé kí ó rán àwọn ará Efesu létí àwọn ìdí pàtàkì wọ̀nyí fún ìṣòtítọ́, kí ó sì kìlọ̀ fún wọn, bí ẹni pé wọ́n wà níwájú Kristi, pé kí wọ́n má ṣe bá ara wọn jiyàn lórí ọ̀rọ̀. Timotiu fúnra rẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ tí Ọlọ́run tẹ́wọ́ gbà, tí ń lo ọ̀rọ̀ òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí ipò kọ̀ọ̀kan ṣe ń béèrè, tí ó sì ń kọjú ìjà sí gbogbo ọ̀rọ̀ àìwà-bí-Ọlọ́run àti ọ̀rọ̀ asán, tí ń mú kí àìwà-bí-Ọlọ́run pọ̀ sí i, tí ó sì ń pa ọkàn run bí àrùn jíjẹrà ẹran ara ti ń pa ara run. Irú èyí ni ẹ̀kọ́ Himeneu àti Filetu, tí wọ́n ti yà jìnnà sí òtítọ́, tí wọ́n ń sọ pé àjíǹde ti ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ènìyàn gbàgbọ́. Láìka bí àwọn wọ̀nyí ti fi ìgbàgbọ́ sílẹ̀ sí, a kọ́ ìjọ Ọlọ́run lórí ìpìlẹ̀ àwọn aposteli (ará Efesu 2:20), àṣẹ wọn sì dúró ṣinṣin, ó sì ní àkọlé yìí lára rẹ̀ (Numeri 16:5, 26). Èyí túmọ̀ sí pé ó ṣe pàtàkì fún ààbò àwọn ará Efesu láti fi irú àwọn olùkọ́ búburú bẹ́ẹ̀ sílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe pàtàkì fún àwọn ará Israẹli láti kúrò ní àgọ́ Kora àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, bí wọ́n bá fẹ́ bọ́ lọ́wọ́ ìjìyà wọn. Nínú ilé ọlọ́lá kan, àwọn ohun èlò wúrà àti fàdákà wà, àti ti igi àti amọ̀ pẹ̀lú, àwọn kan fún ìlò ọlọ́lá, àwọn mìíràn sì fún ìlò àìlọ́lá. Bákan náà, nínú ilé Ọlọ́run, tàbí ìjọ rẹ̀, onírúurú olùkọ́ wà: àwọn kan ń ṣe iṣẹ́ ọlọ́lá ti iṣẹ́ ìránṣẹ́, àwọn mìíràn sì ń ṣe iṣẹ́ àìlọ́lá ti ṣíṣì àwọn ènìyàn lọ́nà. Ẹnikẹ́ni tí ó bá wẹ ara rẹ̀ mọ́ kúrò nínú irú ìbàjẹ́ bẹ́ẹ̀ yóò di ohun èlò fún ọlá, tí a yà sọ́tọ̀, tí ó sì wúlò fún Ọlọ́run, ẹni tí í ṣe orí ìjọ Kristiani.
14 Nǹkan wọ̀nyí ni ki ó máa rán wọn létí. Máa kìlọ̀ fún wọn níwájú Olúwa pé, ki wọn ó yẹra kúrò nínú jíjiyàn ọ̀rọ̀ tí kò léèrè, bí kò ṣe ìparun fún àwọn tí ń gbọ́. 15 Ṣaápọn láti fi ara rẹ̀ hàn níwájú Ọlọ́run bi ẹni tí ó yege àti òṣìṣẹ́ tí kò ní láti tijú, tí ó ń pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ bí ó ti yẹ. 16 Yà kúrò nínú ọ̀rọ̀ asán, nítorí tiwọn máa síwájú nínú àìwà-bí-Ọlọ́run. 17 Ọ̀rọ̀ wọn yóò sì máa fẹ́ bí egbò kíkẹ̀; nínú àwọn ẹni tí Himeneu àti Filetu wà; 18 àwọn ẹni tí ó ti ṣìnà kúrò nínú òtítọ́, tí ń wí pé àjíǹde ti kọjá ná; tí wọ́n sì ń bi ìgbàgbọ́ àwọn mìíràn ṣubú. 19 Ṣùgbọ́n ìpìlẹ̀ Ọlọ́run tí ó dájú dúró ṣinṣin, ó ní èdìdì yìí, pé, “Olúwa mọ àwọn tí í ṣe tirẹ̀.” Àti pẹ̀lú, “Kí olúkúlùkù ẹni tí ń pé orúkọ Olúwa kúrò nínú àìṣòdodo.”
20 Ṣùgbọ́n nínú ilé ńlá, kì í ṣe kìkì ohun èlò wúrà àti ti fàdákà nìkan ni ń bẹ, ṣùgbọ́n ti igi àti amọ̀ pẹ̀lú; àti òmíràn sí ọlá, àti òmíràn sí àìlọ́lá. 21 Bí ẹnikẹ́ni bá wẹ ara rẹ̀ mọ́ kúrò nínú ìwọ̀nyí, òun yóò jẹ́ ohun èlò sí ọlá, tí a yà sọ́tọ̀, tí ó sì yẹ fún ìlò baálé, tí a sì ti pèsè sílẹ̀ fún iṣẹ́ rere gbogbo.
Kí Timotiu Sá fún Ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ Èwe
Kí Timotiu lè di ohun èlò tí a yà sọ́tọ̀ fún ìlò Ọlọ́run, Paulu rọ̀ ọ́ pé kí ó yẹra fún gbogbo ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ èwe, ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ipò gíga àti agbára, kí ó sì fi gbogbo agbára lépa òdodo, ìṣòtítọ́, ìfẹ́ sí Ọlọ́run àti ènìyàn, àti àlàáfíà pẹ̀lú gbogbo ènìyàn, pàápàá àwọn tí ó ní ìfẹ́ inú mímọ́ láti yin orúkọ Ọlọ́run lógo. Ó gbọ́dọ̀ kọ àwọn èrò òmùgọ̀ àti ìṣe àwọn tí ń fi àṣà Júù lélẹ̀ fún àwọn onígbàgbọ́. Kò gbọ́dọ̀ lo ọ̀nà ìwà ipá kankan, ṣùgbọ́n kí ó jẹ́ oníwà pẹ̀lẹ́, kí ó máa ṣe àwọn ìwà rere tí ó ń rọ àwọn ẹlòmíràn láti ṣe, kí ó sì fi ìrẹ̀lẹ̀ kọ́ àwọn tí ń tako òun, bóyá nípa oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run wọ́n lè wá mọ òtítọ́. Nípa bẹ́ẹ̀, bí ìránṣẹ́ Ọlọ́run ti mú wọn jáde láàyè kúrò nínú ìdẹ̀kùn èṣù, èyí tí í ṣe àwọn àṣìṣe àti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ara àwọn tí ń fi àṣà Júù lélẹ̀ fún àwọn onígbàgbọ́, wọ́n lè bọ́ lọ́wọ́ ìparun, kí wọ́n sì jí kúrò nínú ìmutípara ẹ̀ṣẹ̀, kí wọ́n lè rí ewu tí wọ́n wà nínú rẹ̀, kí wọ́n sì mọ ìfẹ́ Ọlọ́run, kí wọ́n sì ṣe é.
22 Máa sá fún ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ èwe, sì máa lépa òdodo, ìgbàgbọ́, ìfẹ́, àlàáfíà, pẹ̀lú àwọn tí ń ké pe Olúwa láti inú ọkàn funfun wá. 23 Ìbéèrè òmùgọ̀ àti aláìní ẹ̀kọ́ nínú ni kí o kọ̀, bí o ti mọ̀ pe wọn máa dá ìjà sílẹ̀. 24 Ìránṣẹ́, Olúwa kò sì gbọdọ̀ jà; bí kò ṣe kí ó jẹ́ ẹni pẹ̀lẹ́ sí ènìyàn gbogbo ẹni tí ó lè kọ́ni, àti onísùúrù. 25 Ẹni tí yóò máa kọ́ àwọn alátakò pẹ̀lú ìwà tútù, ní ìrètí pé Ọlọ́run lè fún wọn ní ìrònúpìwàdà sí ìmọ̀ òtítọ́, 26 wọn ó sì lè bọ́ kúrò nínú ìdẹ̀kùn èṣù, lẹ́yìn ìgbà tí ó ti mú wọn láti ṣe ìfẹ́ rẹ̀.